به گزارش عصر تهران، صرفه‌جویی زمانی در ذهن کودک به یک رفتار پایدار تبدیل می‌شود که او ارزش منابع و اهمیت مسئولیت‌پذیری را درک کند، نه اینکه تنها به دلیل ترس از تذکر یا تنبیه، یک دستور را اجرا کند.
روان‌شناسان کودک و متخصصان حوزه آموزش معتقدند عادت‌های ماندگار در سال‌های نخست زندگی بیشتر از طریق تجربه، بازی، مشاهده رفتار والدین و دریافت بازخورد مثبت شکل می‌گیرند.
کودکانی که از سنین پایین با مفهوم مراقبت از منابع طبیعی مانند آب و انرژی آشنا می‌شوند، در آینده نیز معمولاً رفتار مسئولانه‌تری در زمینه مصرف خواهند داشت. این آموزش‌ها علاوه بر کاهش اسراف، مهارت‌هایی مانند خودکنترلی، مسئولیت‌پذیری و مشارکت اجتماعی را نیز تقویت می‌کند.
آموزش صرفه‌جویی؛ فراتر از تکرار چند دستور ساده
بسیاری از والدین تصور می‌کنند برای آموزش صرفه‌جویی کافی است بارها به کودک یادآوری کنند چراغ را خاموش کند یا شیر آب را ببندد، اما آموزش‌های تربیتی نشان می‌دهد رفتارهایی که تنها بر پایه دستور شکل می‌گیرند، معمولاً ماندگاری کمتری دارند.
کودک زمانی یک رفتار را به بخشی از زندگی روزمره خود تبدیل می‌کند که دلیل انجام آن را بفهمد، نتیجه کار خود را مشاهده کند و احساس کند در این فرایند نقش دارد.
به همین دلیل، آموزش صرفه‌جویی باید از یک وظیفه اجباری به یک تجربه جذاب و قابل لمس تبدیل شود.
تشویق مثبت؛ راهی برای ایجاد عادت‌های پایدار
یکی از روش‌های موثر در آموزش رفتارهای مثبت، استفاده از تقویت‌کننده‌های مثبت است. به جای اینکه والدین تنها هنگام اشتباه کودک واکنش نشان دهند، بهتر است رفتارهای درست او را نیز مورد توجه قرار دهند.
برای مثال، زمانی که کودک هنگام خروج از اتاق چراغ را خاموش می‌کند، هنگام مسواک زدن شیر آب را می‌بندد یا پس از پایان استفاده، وسایل برقی را خاموش می‌کند، توجه و تشویق والدین می‌تواند احتمال تکرار این رفتار را افزایش دهد.
جدول ستاره انرژی برای کودکان
یکی از روش‌های کاربردی برای آموزش صرفه‌جویی، ایجاد «جدول ستاره انرژی» در خانه است.
والدین می‌توانند جدولی روی یخچال یا دیوار اتاق کودک نصب کنند و برای هر رفتار درست، یک ستاره یا برچسب تشویقی به او اختصاص دهند.
برای نمونه، خاموش کردن چراغ‌های اضافی، بستن شیر آب هنگام مسواک زدن، خاموش کردن تلویزیون پس از پایان تماشا یا یادآوری مصرف درست انرژی به اعضای خانواده می‌تواند برای کودک امتیاز داشته باشد.
پس از رسیدن تعداد ستاره‌ها به میزان مشخص، بهتر است پاداش‌ها بیشتر جنبه تجربه خانوادگی داشته باشند؛ مانند انتخاب بازی خانوادگی، انتخاب غذای آخر هفته یا رفتن به پارک.
کارشناسان تاکید می‌کنند هدف اصلی این روش، ایجاد انگیزه درونی است و نباید کودک به دریافت هدیه‌های مادی وابسته شود.
کودک؛ نگهبان انرژی خانه
کودکان زمانی همکاری بیشتری نشان می‌دهند که احساس کنند نقش مهمی در خانواده دارند. تعیین عنوانی مانند «نگهبان انرژی هفته» می‌تواند این حس مشارکت را تقویت کند.
در این روش، کودک می‌تواند به صورت دوستانه یادآوری کند که چراغ‌های اضافی خاموش شوند، شیرهای آب بسته باشند، شارژرهای بدون استفاده از برق جدا شوند، در یخچال بسته بماند و وسایل برقی غیرضروری روشن نمانند.
البته این مسئولیت نباید به وسیله‌ای برای کنترل یا سرزنش دیگر اعضای خانواده تبدیل شود. نقش کودک تنها یادآوری دوستانه است و در پایان هفته باید از همکاری همه اعضای خانواده قدردانی شود.
این تجربه می‌تواند علاوه بر تقویت فرهنگ صرفه‌جویی، اعتمادبه‌نفس و مسئولیت‌پذیری کودک را نیز افزایش دهد.
داستان‌گویی؛ روشی موثر برای آموزش مفاهیم محیط‌زیستی
کودکان معمولاً با داستان‌ها و شخصیت‌های خیالی ارتباط بیشتری برقرار می‌کنند. به همین دلیل، قصه‌گویی یکی از روش‌های موثر برای آموزش ارزش منابع طبیعی است.
والدین می‌توانند شخصیت‌هایی مانند «قطره آبی که از سفر طولانی خود به خانه رسیده»، «لامپی که دوست دارد هنگام نبودن افراد خاموش باشد» یا «درختی که با صرفه‌جویی مردم دوباره جان می‌گیرد» خلق کنند.
همچنین می‌توان از کودک خواست ادامه داستان را تعریف کند یا شخصیت‌ها را نقاشی کند. مشارکت فعال کودک باعث می‌شود مفهوم صرفه‌جویی از یک دستور ساده به یک باور درونی تبدیل شود.
رفتار والدین؛ مهم‌تر از نصیحت‌ها
کودکان بیش از آنکه به توصیه‌های مستقیم توجه کنند، رفتار والدین خود را مشاهده و تقلید می‌کنند.
وقتی والدین هنگام خروج از اتاق چراغ‌ها را خاموش می‌کنند، از نور طبیعی استفاده می‌کنند، شیر آب را بی‌دلیل باز نمی‌گذارند یا وسایل برقی بدون استفاده را خاموش می‌کنند، در واقع یک آموزش عملی به فرزند خود ارائه می‌دهند.
تکرار این رفتارها در محیط خانه به کودک نشان می‌دهد صرفه‌جویی یک سبک زندگی طبیعی است، نه قانونی که فقط از او انتظار رعایت آن وجود دارد.
آشنایی کودک با مسیر تولید منابع
کودک زمانی ارزش آب و انرژی را بهتر درک می‌کند که بداند این منابع چگونه به خانه می‌رسند.
والدین می‌توانند با زبانی ساده توضیح دهند که آب پس از بارندگی، ذخیره در منابع آبی، تصفیه و انتقال به خانه‌ها می‌رسد و برق نیز پس از تولید در نیروگاه‌ها از طریق شبکه‌های گسترده توزیع می‌شود.
وقتی کودک بداند هدر دادن منابع می‌تواند به افزایش مصرف، آسیب به محیط زیست و کاهش سهم نسل‌های آینده منجر شود، ارتباط عمیق‌تری با مفهوم صرفه‌جویی پیدا خواهد کرد.
بازدید از طبیعت، موزه‌های علمی، نمایشگاه‌های محیط‌زیستی یا تماشای برنامه‌های آموزشی نیز می‌تواند این مفاهیم را ملموس‌تر کند.
بازی؛ بهترین روش آموزش صرفه‌جویی
متخصصان آموزش کودک، بازی را یکی از طبیعی‌ترین روش‌های یادگیری می‌دانند.
برگزاری مسابقه خانوادگی برای پیدا کردن چراغ‌های اضافی روشن، اندازه‌گیری زمان دوش گرفتن با ساعت شنی، ساخت کاردستی با مواد بازیافتی و بازی‌های مرتبط با محیط زیست می‌تواند آموزش صرفه‌جویی را برای کودک جذاب کند.
در چنین شرایطی، کودک بدون احساس فشار، مهارت مدیریت منابع را یاد می‌گیرد.
سرزنش، مانع یادگیری کودک است
گاهی والدین هنگام مشاهده رفتارهای نادرست از جملاتی مانند «چقدر بی‌دقتی» یا «همیشه برق را روشن می‌گذاری» استفاده می‌کنند.
روان‌شناسان معتقدند تکرار این نوع جملات ممکن است باعث مقاومت کودک یا کاهش انگیزه او شود.
بهتر است به جای تمرکز بر اشتباه، کودک به فکر کردن درباره راه‌حل تشویق شود. برای مثال پرسیدن جمله‌ای مانند «فکر می‌کنی قبل از بیرون رفتن چه چیزی را فراموش کردیم؟» می‌تواند حس مسئولیت‌پذیری او را افزایش دهد.
صرفه‌جویی؛ مهارتی برای تمام زندگی
آموزش صرفه‌جویی تنها به کاهش مصرف آب و برق محدود نمی‌شود. کودکی که یاد می‌گیرد منابع محدود هستند، در آینده نیز احتمال بیشتری دارد در مصرف غذا، زمان، پول و دیگر امکانات زندگی مسئولانه‌تر رفتار کند.
این آموزش همچنین احترام به طبیعت، توجه به حقوق دیگران و احساس مسئولیت نسبت به نسل‌های آینده را تقویت می‌کند.
در نهایت، صرفه‌جویی زمانی به یک عادت ماندگار تبدیل می‌شود که کودک آن را در فضایی همراه با تجربه، مشارکت خانوادگی، تشویق و الگوسازی والدین بیاموزد. وقتی کودک احساس کند خاموش کردن یک چراغ یا بستن شیر آب، اقدامی ارزشمند برای خانواده و محیط زیست است، این رفتار به بخشی از شخصیت او تبدیل خواهد شد.
منبع: ایرنا
