به گزارش عصر تهران، افزایش سن فرزندآوری در سال‌های اخیر به پدیده‌ای قابل توجه تبدیل شده است؛ روندی که عوامل مختلفی مانند افزایش سطح تحصیلات زنان، اشتغال، شرایط اقتصادی، دشواری یافتن شریک زندگی مناسب، تجربه ناباروری و پیشرفت روش‌های کمک‌باروری در آن نقش دارند.
دنیا نهضت، روانشناس، درباره فرزندآوری در سنین بالاتر اظهار کرد: تصمیم برای بچه‌دار شدن تصمیمی چندبعدی است و عوامل گوناگونی در آن دخالت دارند.
وی افزود: بسیاری از زنان ترجیح می‌دهند زمانی مادر شوند که از ثبات بیشتری در هویت، رابطه عاطفی، شرایط مالی و سلامت روان خود برخوردار باشند.
آمادگی روانی در کنار سن بارداری
نهضت با اشاره به اهمیت آمادگی روانی برای پذیرش نقش والدگری گفت: کیفیت رابطه زوجین و حمایت اجتماعی از مهم‌ترین عوامل پیش‌بینی‌کننده تجربه مثبت والدگری هستند و گاهی اهمیت آنها از سن تقویمی بیشتر است.
وی در عین حال تأکید کرد: افزایش سن همچنان می‌تواند احتمال برخی خطرات پزشکی مرتبط با بارداری را افزایش دهد. بنابراین تصمیم‌گیری درباره فرزندآوری بهتر است با در نظر گرفتن ابعاد جسمانی، روانی و خانوادگی انجام شود.
به گفته این روانشناس، نمی‌توان سن فرزندآوری را به‌صورت صفر و یکی ارزیابی کرد. بهترین شرایط زمانی شکل می‌گیرد که میان آمادگی جسمانی، سلامت روان، کیفیت رابطه زوجین و شرایط زندگی تعادل وجود داشته باشد.
فشار قضاوت‌های اجتماعی بر مادران
نهضت درباره تأثیر نگاه اطرافیان بر مادرانی که در سنین بالاتر باردار می‌شوند، گفت: قضاوت اجتماعی یکی از منابع مهم استرس و اضطراب برای این زنان است.
برخی زنان سال‌ها به دلیل نداشتن فرزند تحت فشار اطرافیان قرار داشته‌اند و پس از بارداری نیز با جملاتی مانند «دیگر دیر شده» یا «توانایی بزرگ کردن بچه را نداری» مواجه می‌شوند.
وی افزود: آنچه اهمیت بیشتری دارد، نحوه مواجهه مادر با این افکار است. آسیب زمانی ایجاد می‌شود که فرد این قضاوت‌ها را حقیقت مطلق بداند و درگیر آنها شود.
به گفته نهضت، اگر مادر بتواند این قضاوت‌ها را صرفاً به‌عنوان افکار و نه واقعیت ببیند، انعطاف‌پذیری روان‌شناختی بیشتری پیدا می‌کند و راحت‌تر می‌تواند براساس ارزش‌ها و تصمیم‌های مهم زندگی خود عمل کند.
وی همچنین حمایت اجتماعی را یکی از عوامل محافظت‌کننده در برابر اضطراب و افسردگی دوران بارداری دانست و گفت: حضور همسر، خانواده و افرادی که بدون قضاوت کنار مادر باشند، می‌تواند این دوره را آرام‌تر و قابل تحمل‌تر کند.
چه عواملی سلامت روان مادر را تعیین می‌کنند؟
این روانشناس تصریح کرد: سن به‌تنهایی عامل تعیین‌کننده سلامت روان نیست.
وی ادامه داد: سابقه اضطراب یا افسردگی، کیفیت رابطه زناشویی، حمایت خانوادگی، استرس‌های اقتصادی، کیفیت خواب، تجربه ناباروری و ویژگی‌های شخصیتی مادر، عوامل مهمی در پیش‌بینی سلامت روان هستند.
نهضت افزود: برخی مطالعات نشان می‌دهند زنان در سنین بالاتر، به دلیل ثبات بیشتر در زندگی، ممکن است تاب‌آوری و رضایت بیشتری از والدگری داشته باشند.
با این حال، اگر بارداری پس از سال‌ها درمان ناباروری یا همراه با نگرانی‌های پزشکی اتفاق افتاده باشد، احتمال افزایش اضطراب نیز وجود دارد. بنابراین نمی‌توان درباره سن بارداری یک حکم کلی صادر کرد.
درمان ناباروری و نگرانی‌های مادران
نهضت درباره مادرانی که پس از سال‌ها درمان ناباروری صاحب فرزند می‌شوند، گفت: تجربه این افراد معمولاً پیچیده‌تر است و می‌تواند ترکیبی از شادی، امید، ترس و نگرانی باشد.
ترس از دست دادن جنین، کمال‌گرایی در نقش مادری، احساس مسئولیت افراطی نسبت به فرزند و نگرانی مداوم درباره سلامت کودک از جمله دغدغه‌های این مادران است.
وی افزود: نگرانی درباره اینکه آیا همه چیز به‌خوبی پیش خواهد رفت یا خیر نیز می‌تواند افزایش یابد. انتظار برای تبدیل شدن به یک مادر کامل، در برخی موارد زمینه فرسودگی والدگری را فراهم می‌کند.
چگونه آمادگی روانی برای والدگری را افزایش دهیم؟
این روانشناس تأکید کرد: آمادگی روانی برای والد شدن به اندازه آمادگی جسمانی اهمیت دارد.
وی گفت: تجربه استرس در آستانه والد شدن طبیعی است، زیرا والدگری یکی از بزرگ‌ترین تغییرات زندگی فرد محسوب می‌شود. آنچه اهمیت دارد، آماده شدن برای این تغییر از طریق افزایش آگاهی درباره بارداری، نیازهای کودک و مهارت‌های فرزندپروری است.
نهضت پیشنهاد کرد والدین از خود بپرسند: «من عمیقاً می‌خواهم چه نوع پدر یا مادری باشم؟» به گفته وی، پاسخ به این پرسش می‌تواند مسیر والدگری فرد را روشن‌تر کند.
وی یادگیری مهارت تنظیم هیجان را نیز ضروری دانست و توضیح داد: تنظیم هیجان به معنای حذف اضطراب، ترس یا غم نیست، بلکه یعنی فرد بتواند با وجود این احساسات، همچنان همان پدر یا مادری باشد که می‌خواهد.
نهضت همچنین بر پرهیز از انتظار والد کامل تأکید کرد و گفت: کودکان به والد بی‌نقص نیاز ندارند، بلکه به والدی به اندازه کافی خوب نیاز دارند.
به گفته وی، یادگیری مهارت شفقت به خود به جای خودسرزنشگری می‌تواند از فرسودگی والدگری جلوگیری کند. حمایت همسر، خانواده و برخورداری از یک شبکه حمایتی امن نیز در کاهش استرس و افزایش آمادگی روانی والدین نقش دارد.
احساس گناه همیشه نشانه اختلال روانی نیست
نهضت درباره احساس گناه، تردید و نگرانی مادران در سنین بالاتر اظهار کرد: این احساسات لزوماً نشانه اختلال روان‌شناختی نیستند.
بسیاری از مادران درباره آینده فرزند، وضعیت جسمانی خود در سال‌های بعد یا فاصله سنی با کودک نگرانی دارند.
وی افزود: مشکل زمانی ایجاد می‌شود که این نگرانی‌ها به نشخوار فکری یا رفتارهای اجتنابی تبدیل شوند و در زندگی روزمره فرد اختلال ایجاد کنند.
حمایت همسر و خانواده اهمیت زیادی دارد
این روانشناس حمایت همسر را یکی از مهم‌ترین عوامل محافظ سلامت روان مادر دانست.
وی گفت: همسر می‌تواند با مشارکت در مراقبت‌های بارداری، حمایت هیجانی، تقسیم مسئولیت‌ها و اعتباربخشی به احساسات مادر، استرس او را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
نهضت افزود: خانواده‌ای که به جای قضاوت، با پذیرش و همدلی در کنار مادر قرار می‌گیرد، می‌تواند عبور از این دوره مهم و مسئولیت‌پذیر را برای او آسان‌تر کند.
بهترین زمان فرزندآوری چه زمانی است؟
نهضت درباره اینکه آیا زن باید در سن مناسب مادر شود یا زمانی که آمادگی روانی واقعی دارد، گفت: نمی‌توان یکی از این دو عامل را به‌تنهایی مهم‌تر دانست.
وی توضیح داد: از یک سو نمی‌توان واقعیت‌های زیستی مرتبط با افزایش سن را نادیده گرفت و از سوی دیگر، آمادگی روانی، کیفیت رابطه زوجین و ثبات زندگی نیز از عوامل مهم در رشد کودک هستند.
به گفته این روانشناس، بهترین شرایط زمانی ایجاد می‌شود که میان آمادگی جسمانی و روانی و شرایط زندگی زوجین تعادل برقرار باشد.
وی تأکید کرد: سن پایین به‌تنهایی والدگری مطلوب را تضمین نمی‌کند و آمادگی روانی نیز نمی‌تواند همه محدودیت‌های زیستی و بیولوژیک را جبران کند.
سن والدین الزاماً باعث شکاف نسلی نمی‌شود
نهضت درباره احتمال ایجاد شکاف نسلی میان والدین مسن‌تر و فرزندان نیز گفت: سن بالاتر والدین به‌خودی‌خود مشکل‌ساز نیست و آنچه اهمیت دارد، انعطاف‌پذیری والدین است.
وی افزود: اگر والدین بتوانند با تغییرات فرهنگی، فناوری و نیازهای نسل جدید همراه شوند، شکاف نسلی تا حد زیادی کاهش پیدا می‌کند.
در مقابل، سبک فرزندپروری خشک، کنترل‌گر یا غیرمنعطف می‌تواند احتمال تعارض میان والدین و فرزندان را افزایش دهد.
نهضت خاطرنشان کرد: خانواده‌های بسیاری وجود دارند که با وجود فاصله سنی کمتر میان والدین و فرزندان، تعارضات زیادی را تجربه می‌کنند. بنابراین کیفیت رابطه والد و فرزند از فاصله سنی اهمیت بیشتری دارد.
مشاوره روان‌شناختی پیش از بارداری
این روانشناس بر اهمیت مراجعه به روانشناس پیش از بارداری یا در دوران بارداری تأکید کرد و گفت: در بسیاری از کشورها، سلامت روان بخشی از مراقبت‌های استاندارد دوران بارداری برای گروه‌های مختلف محسوب می‌شود.
به گفته نهضت، مشاوره پیش از بارداری می‌تواند به والدین کمک کند نگرانی‌های خود را شناسایی کنند، تعارضات حل‌نشده زوجین را بررسی کنند و شناخت بهتری از سبک‌های دلبستگی و طرحواره‌های خود داشته باشند.
وی افزود: والدین گاهی نسبت به آسیب‌هایی که خودشان در دوران کودکی تجربه کرده‌اند بی‌توجه هستند و ممکن است بدون قصد قبلی، همان الگوها را در رابطه با فرزند خود تکرار کنند.
نهضت گفت: مراجعه به روانشناس و یادگیری مهارت‌های تنظیم هیجان فقط برای پیشگیری از اختلالات روانی نیست، بلکه می‌تواند نوعی سرمایه‌گذاری برای کیفیت رابطه آینده والد و کودک باشد.
وی در پایان تأکید کرد: به جای اینکه والدین فقط از خود بپرسند «آیا دیر شده؟»، بهتر است بپرسند «آیا در کنار مراقبت‌های پزشکی، برای سلامت روان خودم، رابطه با همسرم و مهارت‌های والدگری آماده می‌شوم؟»
نهضت خاطرنشان کرد: کودکان بیش از آنکه به والدین کامل نیاز داشته باشند، به والدینی نیاز دارند که بتوانند اشتباه کنند، یاد بگیرند، انعطاف داشته باشند و با خود و فرزندشان مهربان باشند. سن تنها یکی از عوامل مؤثر بر والدگری است و کیفیت رابطه، امنیت عاطفی و سلامت روان والدین نیز نقش مهمی در رشد سالم کودک دارد.
منبع: ایسنا
