به گزارش عصر تهران، نتایج یک پژوهش جدید درباره وضعیت آموزش ریاضیات در ایران نشان می‌دهد کاهش استقبال دانش‌آموزان از رشته ریاضی ـ فیزیک، افت کیفیت یادگیری ریاضیات و کاهش تعداد دانشجویان علوم پایه و مهندسی به یکی از چالش‌های مهم نظام آموزشی کشور تبدیل شده است.
مقاله «ابعاد اُفت ریاضیات در ایران؛ زنگ خطری برای آینده آموزش علوم و مهندسی» با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس داده‌های رسمی، گزارش‌های آماری، اسناد آموزشی، مطالعات پیشین و مصاحبه با متخصصان، وضعیت آموزش ریاضی و پیامدهای آن برای حوزه‌های علوم پایه و مهندسی را بررسی کرده است.
کاهش گرایش دانش‌آموزان به رشته ریاضی ـ فیزیک
بر اساس یافته‌های این پژوهش، کاهش تمایل دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم به انتخاب رشته ریاضی ـ فیزیک همراه با افت سطح یادگیری ریاضیات، از مهم‌ترین تغییرات سال‌های اخیر در نظام آموزشی کشور بوده است.
نویسندگان مقاله عواملی مانند تغییر نگاه دانش‌آموزان و خانواده‌ها نسبت به رشته‌های مهندسی، تحولات بازار کار، فاصله میان برنامه‌های درسی و نیازهای واقعی صنعت و کاهش ارتباط میان دانشگاه و بخش تولید را از عوامل مؤثر در این روند بررسی کرده‌اند.
در این مطالعه تأکید شده است که ریاضیات تنها یک درس تخصصی نیست، بلکه یکی از پایه‌های اصلی توسعه توانایی‌هایی مانند استدلال، تفکر تحلیلی، مدل‌سازی و حل مسئله به شمار می‌رود.
سهم رشته ریاضی همچنان پایین‌تر از گذشته است
بر اساس داده‌های بررسی‌شده در این پژوهش، سهم دانش‌آموزان رشته ریاضی ـ فیزیک در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ حدود ۱۶ درصد از دانش‌آموزان شاخه نظری بوده است.
اگرچه این سهم نسبت به برخی سال‌های گذشته افزایش محدودی داشته، اما پژوهشگران تأکید کرده‌اند که همچنان با جایگاه این رشته در دهه‌های گذشته فاصله قابل توجهی دارد.
این پژوهش همچنین روند حضور داوطلبان رشته ریاضی در آزمون سراسری را بررسی کرده و نشان می‌دهد با وجود تغییرات مقطعی، تعداد و سهم این گروه هنوز به سطح سال‌های قبل بازنگشته است. در مقابل، افزایش سهم برخی رشته‌های دیگر، به‌ویژه علوم تجربی، ترکیب داوطلبان ورود به آموزش عالی را تغییر داده است.
کاهش دانشجویان علوم پایه و مهندسی
یافته‌های آماری این مقاله نشان می‌دهد در فاصله سال‌های تحصیلی ۱۳۹۳-۱۳۹۲ تا ۱۴۰۲-۱۴۰۱، تعداد دانشجویان علوم پایه حدود ۲۷ درصد کاهش یافته است.
همچنین تعداد دانش‌آموختگان این حوزه در همین بازه زمانی حدود ۳۹ درصد کمتر شده و گروه‌های فنی و مهندسی نیز با روند نزولی جمعیت دانشجویی مواجه بوده‌اند.
پژوهشگران با بررسی هم‌زمان کاهش علاقه دانش‌آموزان به رشته ریاضی ـ فیزیک و کاهش تعداد دانشجویان علوم پایه و مهندسی، ارتباط میان این دو روند را در چارچوب داده‌های آماری تحلیل کرده‌اند.
عملکرد دانش‌آموزان ایرانی در آزمون تیمز پایین‌تر از میانگین جهانی
بخش دیگری از این پژوهش به نتایج آزمون بین‌المللی تیمز اختصاص دارد. بر اساس داده‌های ارائه‌شده، میانگین نمره دانش‌آموزان ایرانی پایه هشتم در آخرین دوره این آزمون ۴۲۳ بوده، در حالی که میانگین جهانی ۵۰۰ گزارش شده است.
عملکرد دانش‌آموزان پایه چهارم نیز پایین‌تر از میانگین جهانی ارزیابی شده است.
این مطالعه نشان می‌دهد علاوه بر پایین‌تر بودن میانگین نمرات، بخش قابل توجهی از دانش‌آموزان ایرانی در سطوح پایین مهارتی قرار دارند و تعداد دانش‌آموزانی که به سطح پیشرفته ریاضی می‌رسند، محدود است.
اهمیت آموزش ریاضی برای آینده فناوری
در این پژوهش، ریاضیات به‌عنوان یکی از پایه‌های اصلی توسعه علوم، فناوری و مهندسی معرفی شده است. نویسندگان با اشاره به رشد حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، انرژی‌های نو و صنایع دانش‌بنیان، بر ضرورت تقویت آموزش علوم پایه در نظام‌های آموزشی تأکید کرده‌اند.
بررسی تجربه کشورهای مختلف نیز نشان می‌دهد توسعه آموزش STEM شامل علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات، یکی از رویکردهای اصلی نظام‌های آموزشی پیشرفته برای تربیت نیروی انسانی متخصص است.
اجرای موفق این الگو نیازمند ارتقای توانایی‌های ریاضی دانش‌آموزان، بهبود روش‌های آموزشی و ایجاد ارتباط مؤثرتر میان مدرسه، دانشگاه و صنعت است.
نقش برنامه‌های آموزشی و ارتباط دانشگاه با صنعت
این پژوهش علاوه بر تحلیل داده‌های آماری، از بررسی اسناد آموزشی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با متخصصان آموزش ریاضی، آموزش مهندسی و سیاست‌گذاری آموزشی استفاده کرده است.
بر اساس یافته‌های کیفی، عواملی مانند محتوای برنامه‌های درسی، شیوه‌های تدریس، فرآیند هدایت تحصیلی، نگرش خانواده‌ها و دانش‌آموزان، شرایط بازار کار و میزان ارتباط دانشگاه با صنعت در شکل‌گیری وضعیت فعلی آموزش ریاضی نقش دارند.
پژوهشگران تأکید کرده‌اند که بهبود جایگاه ریاضیات در نظام آموزشی نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در حوزه برنامه‌ریزی آموزشی، سیاست‌گذاری علمی و توسعه فرصت‌های شغلی مرتبط با علوم پایه و مهندسی است.
منبع: ایرنا
