به گزارش عصر تهران، آمارهای رسمی نشان می‌دهد الگوی مصرف دخانیات در میان زنان ایران در سال‌های اخیر با تغییراتی همراه بوده است؛ تغییری که بیش از آنکه به افزایش گسترده مصرف سیگار کلاسیک مربوط باشد، با رشد مصرف قلیان و کاهش تدریجی حساسیت اجتماعی نسبت به استعمال دخانیات ارتباط دارد.
بر اساس پیمایش ملی عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر (STEPS) در سال ۱۴۰۰، شیوع مصرف سیگار کاغذی در زنان ایران ۰٫۷۷ درصد اعلام شده است. در مقابل، میزان مصرف قلیان در میان زنان به ۳٫۶۴ درصد می‌رسد؛ موضوعی که نشان می‌دهد بخش مهمی از حضور قابل مشاهده دخانیات در فضاهای اجتماعی زنان، به مصرف قلیان مربوط است.
قلیان در سال‌های گذشته به دلیل ماهیت جمعی و تفریحی خود، در مقایسه با سیگار کمتر به‌عنوان یک رفتار ممنوع یا ناهنجار دیده شده و همین مسئله به گسترش پذیرش اجتماعی آن کمک کرده است.
رشد مصرف دخانیات در گروه‌های سنی پایین‌تر
مقایسه داده‌های پیمایش STEPS در سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۴۰۰ نشان می‌دهد مصرف دخانیات در زنان حدود ۱۱ درصد افزایش یافته است. این میزان افزایش در مردان حدود ۳ درصد گزارش شده است.
بررسی گروه‌های سنی نیز نشان می‌دهد رشد مصرف در میان زنان جوان بیشتر قابل توجه است. مصرف روزانه سیگار در زنان ۱۸ تا ۲۴ ساله از ۰٫۱ درصد در سال ۱۳۹۵ به ۰٫۲۹ درصد در سال ۱۴۰۰ رسیده که رشدی نسبی نزدیک به ۱۹۰ درصد را نشان می‌دهد.
همچنین در گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال، افزایش نسبی مصرف دخانیات در زنان حدود ۸۹ درصد گزارش شده است. این تغییرات اگرچه از نظر میزان مطلق همچنان محدود است، اما از نظر روند اجتماعی اهمیت دارد و می‌تواند نشانه تغییر نگرش نسل‌های جدید نسبت به مصرف دخانیات باشد.
پشت آمارها؛ دلایل اجتماعی و روانی مصرف
پشت این اعداد، مجموعه‌ای از عوامل فردی و اجتماعی قرار دارد. برخی زنان جوان ممکن است سیگار را ابزاری برای بیان استقلال فردی، فاصله گرفتن از کلیشه‌های سنتی یا نشان دادن تعلق به سبک زندگی مدرن بدانند.
در برخی موارد نیز مصرف دخانیات با تلاش برای کاهش فشارهای روانی، اضطراب، تنش‌های خانوادگی یا مشکلات عاطفی همراه می‌شود. مطالعات کیفی نشان داده‌اند عواملی مانند تعارضات خانوادگی، محدودیت‌های شدید، تجربه‌های پرتنش دوران کودکی و فشارهای روانی می‌توانند در آغاز مصرف نقش داشته باشند.
تأثیر گروه همسالان نیز یکی از عوامل مهم در شروع مصرف، به‌خصوص در سنین پایین‌تر است. تمایل به پذیرفته شدن در یک گروه، تجربه مشترک با دوستان یا تلاش برای اثبات استقلال فردی می‌تواند زمینه‌ساز نخستین تجربه مصرف دخانیات باشد.
تغییر نگاه جامعه به مصرف دخانیات زنان
در سال‌های اخیر، تغییرات فرهنگی و اجتماعی باعث شده نگاه بخشی از جامعه نسبت به مصرف دخانیات زنان تغییر کند. حضور تصاویر زنان سیگاری در برخی تولیدات رسانه‌ای، شبکه‌های اجتماعی و سبک‌های زندگی شهری، در کاهش حساسیت اجتماعی نسبت به این رفتار بی‌تأثیر نبوده است.
با این حال، هنوز مصرف دخانیات زنان در بسیاری از بخش‌های جامعه با محدودیت‌های فرهنگی همراه است. همین موضوع می‌تواند باعث شود بخشی از مصرف واقعی در پیمایش‌ها کمتر از میزان موجود گزارش شود.
از سوی دیگر، روندهای بلندمدت جهانی نشان می‌دهد میزان مصرف سیگار کاغذی در زنان ایرانی در مقایسه با برخی دوره‌های گذشته کاهش یافته است؛ اما این روندهای کلی ممکن است تغییرات سریع‌تر در میان نسل‌های جوان را به‌طور کامل نشان ندهد.
فرسایش تدریجی یک قبح اجتماعی
تحولات اخیر را نمی‌توان به‌عنوان یک جهش ناگهانی در مصرف دخانیات زنان تفسیر کرد. آنچه مشاهده می‌شود ترکیبی از افزایش نسبی مصرف در میان زنان جوان، تغییر بخشی از الگوی مصرف از سیگار به قلیان و مهم‌تر از همه، کاهش تدریجی قبح اجتماعی این رفتار است.
با وجود این تغییرات، فاصله میان میزان مصرف دخانیات زنان و مردان در سطح ملی همچنان قابل توجه است. اما روندهای موجود نشان می‌دهد مسئله اصلی تنها افزایش تعداد مصرف‌کنندگان نیست؛ بلکه تغییر معنای اجتماعی دخانیات در میان بخشی از نسل جوان نیز اهمیت دارد.
کاهش فشارهای روانی، ایجاد فضاهای امن برای گفت‌وگو، تقویت حمایت‌های اجتماعی و فراهم کردن راه‌های سالم‌تر برای تجربه هویت و استقلال فردی، از جمله عواملی است که می‌تواند در مدیریت این روند نقش داشته باشد.
منبع: تابناک
